Cần Giờ và cuộc đua chồng cõng vợ 200m: Không kỷ lục, không bảng xếp hạng, vẫn chạm đúng tim người

Tôi đứng ở vạch xuất phát, không phải ở một sân vận động, mà trên một con đường ven biển của huyện Cần Giờ, TP.HCM, nơi gió biển mặn mòi thổi qua hàng dừa và tiếng cười của hàng trăm người dân địa phương vang lên không dứt. Trước mặt tôi, anh Xuân Thêm, 34 tuổi, cúi người, điều chỉnh tư thế để chị Thùy Linh, 29 tuổi, ngồi vững hơn trên lưng. Hiệu lệnh xuất phát vang lên. Anh bước đi, không phải chạy. Những bước chân ngắn, đầu gối khụy xuống, nhịp thở dồn dập. Hai trăm mét. Hơn ba phút. Tôi nhìn đồng hồ và nghĩ: đây là cuộc đua chậm nhất tôi từng thấy trong đời. Nhưng nó lại là cuộc đua khiến tôi phải suy nghĩ nhiều nhất. Tôi đã theo dõi thể thao chín năm nay, từ những sân cỏ chuyên nghiệp đến những đường chạy phong trào ở khắp Việt Nam. Tôi chưa bao giờ thấy một cuộc thi nào kỳ lạ và cũng đầy nhân văn như cuộc thi chồng cõng vợ 200 mét trong khuôn khổ HDBank Green Marathon. Giải chạy này không nằm trong bất kỳ hệ thống thi đấu chính thức nào của World Athletics. Không có tiêu chuẩn tuyển chọn. Không có bảng xếp hạng quốc gia. Không có kỷ lục được công nhận. Vậy mà hàng trăm người dân Cần Giờ đứng xem, reo hò, vỗ tay, như thể họ đang chứng kiến một trận chung kết World Cup vậy. Cuộc thi này có ý nghĩa gì? Tại sao một giải marathon do ngân hàng tài trợ lại dành một phần sân chơi cho trò chồng cõng vợ? Và điều đó nói lên điều gì về thể thao cộng đồng tại Việt Nam hôm nay? Câu trả lời, như tôi nhận ra, không nằm ở tốc độ hay thành tích. Nó nằm ở sự thuộc về. Hãy nói về con số trước đã. Ba phút cho 200 mét là tốc độ trung bình khoảng 1,1 mét mỗi giây, tương đương 4 km/h. Chậm hơn cả tốc độ đi bộ nhanh của một người trưởng thành bình thường. Nhưng con số ấy không nói lên sự yếu kém của anh Xuân Thêm. Nó nói lên tải trọng. Chị Thùy Linh là một phụ nữ trưởng thành, nặng khoảng 40 đến 50 kg. Khi cõng thêm 40-50 kg trên lưng, cơ thể người đàn ông buộc phải thay đổi toàn bộ cơ chế vận động: bước chân ngắn lại, trọng tâm hạ thấp, gân kheo và cột sống thắt lưng chịu áp lực lớn. Tải trọng này tương đương 55-75% trọng lượng cơ thể của một người đàn ông trưởng thành. Anh Xuân Thêm không chạy; anh đang mang theo một nửa con người mình trên lưng, và anh làm điều đó trong hơn ba phút, trước khi tiếp tục đăng ký chạy 42 km vào ngày hôm sau. Điều đó đáng kinh ngạc hơn bất kỳ kỷ lục nào. Tôi từng theo dõi giải vô địch cõng vợ thế giới tại Phần Lan, một môn thể thao có nguồn gốc từ truyền thống Eukonkanto, nơi các cặp đôi thi đấu trên quãng đường 253,5 mét với thời gian khoảng 60 giây. Tốc độ ở đó có thể lên tới 4 mét mỗi giây, gấp gần bốn lần tốc độ của anh Xuân Thêm. Nhưng so sánh như vậy là sai lầm. Các vận động viên Phần Lan tập luyện quanh năm, áp dụng kỹ thuật cõng ngược, tối ưu trọng tâm, chạy trên nền đất tốt. Anh Xuân Thêm cõng vợ theo kiểu truyền thống, hai chân chạm đất, và anh làm điều đó vì niềm vui, không phải vì huy chương. Sự khác biệt ấy không phải là khoảng cách về trình độ; nó là khoảng cách về mục đích. Cần Giờ không cần một giải vô địch thế giới. Cần Giờ cần một ngày hội mà ở đó, người chồng có thể cõng vợ trên lưng giữa tiếng cười, và đứa trẻ có thể khóc giữa đường rồi vẫn về đích. Tôi muốn nói về đứa trẻ đó. Trong giải chạy 1,5 km dành cho trẻ em, có một em nhỏ chạy được nửa đường thì òa khóc. Có lẽ em mệt. Có lẽ em sợ đám đông. Có lẽ em chỉ muốn dừng lại. Nhưng một pacer, người chạy hỗ trợ, đã đến bên em, nắm tay em, dẫn em đi tiếp về đích. Không ai la mắng. Không ai bỏ lại phía sau. Khoảnh khắc đó nhắc tôi nhớ rằng thể thao cộng đồng có một sức mạnh mà thể thao đỉnh cao không có: nó dạy con người rằng thất bại không đáng sợ, nước mắt không đáng xấu hổ, và vạch đích luôn ở phía trước, dù chậm đến mấy. Ở Kenya, nơi tôi sinh ra, tôi đã thấy những đứa trẻ chạy chân đất trên những con đường đất đỏ, đuổi theo những quả bóng tự chế. Tôi hiểu rằng thể thao không bắt đầu từ những sân vận động hiện đại. Nó bắt đầu từ khát khao được di chuyển, được thuộc về một nơi nào đó. Ở Cần Giờ hôm nay, tôi thấy lại điều đó. Không phải trên đường chạy 42 km, mà chính là trên chặng đường 200 mét với một người vợ trên lưng, và một đứa trẻ đang khóc được dắt tay về đích. Câu chuyện của anh Xuân Thêm và chị Thùy Linh không chỉ là câu chuyện về một trò chơi vui nhộn. Đó là câu chuyện về cách chúng ta đang định nghĩa lại thể thao. Trong khi các giải đấu chuyên nghiệp ngày càng chú trọng đến giá trị thương mại, bản quyền truyền hình, hợp đồng tài trợ, thì những giải chạy cộng đồng như HDBank Green Marathon lại đi theo hướng ngược lại: lấy con người làm trung tâm. Không có ai bị loại. Không có ai bị bỏ lại. Một ngân hàng tài trợ cho một giải marathon không chỉ vì mục tiêu quảng bá thương hiệu, mà còn vì muốn gầy dựng hình ảnh gắn kết cộng đồng. Điều đó không có gì sai. Thực tế, đó là một mô hình bền vững đang phát triển mạnh ở nhiều quốc gia. Khi tôi nhìn vào HDBank Green Marathon, tôi thấy một hệ sinh thái được thiết kế có chủ đích: một giải marathon chính cho người lớn, một phần thi chồng cõng vợ cho các cặp đôi, một giải chạy 1,5 km và 3 km cho trẻ em. Đây chính là cái mà tôi gọi là mô hình lễ hội marathon. Nó không chỉ thu hút vận động viên; nó thu hút cả gia đình, cả người thân, cả những người chưa bao giờ chạy bộ. Giải đã duy trì cuộc thi cõng vợ 5 năm liên tiếp, và điều đó chứng tỏ đây không phải là một chiêu trò nhất thời mà là một phần bản sắc của giải đấu. Nhưng có một nghịch lý mà tôi muốn nói đến. Nhiều người khi nhìn thấy cuộc thi chồng cõng vợ sẽ nghĩ ngay đến định kiến giới: người phụ nữ bị biến thành vật mang vác. Tôi hiểu suy nghĩ đó. Trong thời đại mà chúng ta đấu tranh cho bình đẳng giới, hình ảnh một người đàn ông cõng vợ trên lưng có thể bị hiểu là biểu tượng của sự chiếm hữu. Nhưng tôi không đồng tình. Tôi đã ở đó. Tôi đã nhìn thấy ánh mắt của chị Thùy Linh khi chị bám vào lưng chồng. Đó không phải ánh mắt của một vật sở hữu. Đó là ánh mắt của sự tin tưởng tuyệt đối. Và tôi nhìn thấy đôi tay anh Xuân Thêm siết chặt lấy chân vợ — không phải để trói buộc, mà để giữ cho cô ấy an toàn. Cuộc đua này không hạ thấp phụ nữ. Nó phơi bày sức mạnh của sự đồng hành. Người chồng phải thấu hiểu cơ thể của vợ, biết điểm nào cần giữ, lúc nào cần siết chặt tay. Người vợ phải tin tưởng người chồng tuyệt đối để dám bám vào lưng anh giữa đường gập ghềnh. Nếu chúng ta chỉ nhìn bề mặt, chúng ta sẽ bỏ lỡ thông điệp sâu xa bên trong. Hơn nữa, việc giải marathon dành một phần sân chơi cho trẻ em và gia đình cho thấy một xu hướng đáng mừng: thể thao Việt Nam đang mở rộng ra ngoài khuôn khổ thành tích. Tôi đã viết nhiều bài về bóng đá nữ, và tôi luôn nhấn mạnh một điều: bóng đá nữ không cần ai cứu, chỉ cần ai đó chịu ngồi xuống lắng nghe. Cũng vậy, những giải chạy cộng đồng không cần được đo bằng tiêu chuẩn World Athletics. Chúng chỉ cần được nhìn nhận đúng giá trị của chúng. Hãy nhìn vào tốc độ 1,1 m/s ấy một lần nữa. Trong một thế giới mà chúng ta bị ám ảnh bởi việc chạy nhanh hơn, nhảy cao hơn, mạnh hơn, thì một cuộc đua chậm hơn cả đi bộ lại là một lời nhắc nhở đầy chất thơ: không phải lúc nào nhanh hơn cũng tốt hơn. Không phải kỷ lục nào cũng đáng nhớ. Có những kỷ lục không xuất hiện trên bảng thành tích, nhưng lại in sâu vào trái tim của hàng trăm con người. Kỷ lục của anh Xuân Thêm không phải là 3 phút cho 200 mét. Kỷ lục của anh là 42 km ngay ngày hôm sau, là tinh thần của một người đàn ông dám mang trên lưng người phụ nữ mình yêu thương, không phải vì bắt buộc, mà vì đó là cách anh nói rằng: em có thể dựa vào anh. Khi tôi rời Cần Giờ hôm đó, tôi chợt nhớ đến một câu nói tôi vẫn dùng trong những bài viết của mình: Trái bóng vùng miền không có bảng xếp hạng, nhưng lại khiến tôi biết mình thuộc về nơi nào. Cần Giờ không có trái bóng. Nhưng nó có con đường chạy, có người chồng cõng vợ, có đứa trẻ được dắt về đích, và có hàng trăm con người đứng xem không vì thành tích, mà vì họ cảm thấy thuộc về một cộng đồng. Đó chính là thể thao. Không phải lúc nào cũng là chiến thắng, mà là sự hiện diện. Không phải lúc nào cũng là kỷ lục, mà là khoảnh khắc. Và khoảnh khắc chậm nhất tôi từng chứng kiến hôm nay, thực ra lại là khoảnh khắc nói với tôi nhiều điều nhất. Ở Cần Giờ, tôi đã thấy hào quang không đến từ ánh đèn sân vận động, mà từ những người phụ nữ dám mơ, từ những người đàn ông dám cõng giấc mơ đó trên lưng, và từ một cộng đồng biết cách ở bên nhau. Đó là lý do tôi vẫn tin vào thể thao, theo cách giản dị nhất, nhân văn nhất. Vì đôi khi, điều vĩ đại nhất không phải là chạy nhanh. Mà là dám bước đi cùng nhau, dù chậm. Hào quang không đến từ ánh đèn sân vận động, mà từ những người phụ nữ dám mơ. Cuộc đua chồng cõng vợ ở Cần Giờ không tạo ra nhà vô địch. Nhưng nó tạo ra một cộng đồng biết cách yêu thương. Và điều đó, đối với tôi, đáng giá hơn mọi tấm huy chương.