Rafa Márquez và bốn trận không thắng: Mexico học lại cách đứng vững

Phút 63 trên sân, Edson Álvarez đứng giữa vòng cấm Mexico, hai tay chống hông, mắt dõi theo trái bóng vừa nằm gọn trong lưới nhà lần thứ hai trong đêm. Không có tiếng gầm, không có cánh tay chỉ trỏ. Chỉ có hơi thở phả ra thành một làn sương mỏng dưới đèn pha. Trong hơn ba mươi năm ngồi trên khán đài và trước màn hình, tôi học được rằng những khoảnh khắc im lặng như thế thường kể nhiều hơn mọi bảng thống kê. Mexico của Rafa Márquez vừa khép lại kỳ FIFA Days tháng Chín với bốn trận không thắng, hai hòa hai thua, và một cột số buộc người ta phải đọc lại hai lần: tám bàn thua sau bốn trận. Rafa Márquez nhận ghế huấn luyện viên trưởng đội tuyển quốc gia Mexico giữa một giai đoạn chuyển giao. Trước đó, Mexico bước vào World Cup và rời giải với bốn chiến thắng cùng một thất bại, dừng chân ở vòng 1/8 trước đội tuyển Anh. Hàng thủ khi ấy giữ sạch lưới bốn trận, lần lượt trước Nam Phi, Hàn Quốc, Czechia và Ecuador. Cả giải, Mexico chỉ nhận ba bàn thua trong năm trận và ghi được chín bàn. Đó là một nền móng đủ vững để bất kỳ ai ngồi vào ghế nóng cũng phải giữ, chứ không phải đập đi xây lại. Márquez là một tên tuổi lớn của bóng đá Mexico thời còn là trung vệ, nhưng ở cương vị thuyền trưởng một chu kỳ đội tuyển quốc gia, ông vẫn còn là người mới. Rồi tháng Chín đến. Colombia cầm hòa 1-1. Peru cầm hòa 1-1. Hoa Kỳ thắng 3-0. Chile thắng 0-2. Cộng lại: hai bàn thắng, bảy hoặc tám bàn thua — tùy nguồn, và chính sự mơ hồ ấy đã là một tín hiệu. Tám bàn thua trong bốn trận, so với ba bàn trong năm trận ở World Cup. Không có xG, không có PPDA, không có bản đồ nhiệt để soi. Thứ tôi có chỉ là ký ức tập thể về cách một đội bóng đứng vững, và ký ức ấy đang kêu lên. Lịch trình của kỳ FIFA Days ấy trải từ Nam Mỹ sang Bắc Mỹ: Colombia, Peru, Chile rồi Hoa Kỳ. Đó là một dải đối thủ có độ khó vừa phải, không phải một chuỗi trận tử thần, và điều đó càng khiến kết quả trở nên khó đọc. Hai trận hòa trước Colombia và Peru cho thấy Mexico vẫn đủ sức cầm cự. Hai trận thua trước Hoa Kỳ và Chile cho thấy họ không còn đủ sức kết liễu. Ranh giới giữa cầm cự và kết liễu chính là ranh giới giữa một đội bóng đang tìm lại mình và một đội bóng đã mất mình. Ở World Cup, cột sống phòng ngự của Mexico có tên: Johan Vásquez, Erik Lira, Edson Álvarez. Ba người ấy là tấm khiên trước khung thành, là thứ biến bốn trận sạch lưới thành chuyện bình thường. Khi cùng cấu trúc ấy thủng liên tiếp dưới thời Márquez, câu hỏi không nằm ở năng lực cá nhân. Nó nằm ở vị trí đứng. Một hàng thủ chơi cao hơn, một tấm chắn tuyến giữa biến mất, một cách pressing khác đi — đó là những thứ không hiện lên trong bảng tỉ số nhưng hiện lên trong từng pha bóng bị hở. Trận thua Hoa Kỳ được mô tả là cú đau nhất, và cách nó đến lại rất quen: những sai sót cá nhân, những khoảng trống trước vòng cấm. Phía trên, bài toán còn rõ hơn. Mexico ghi hai bàn trong bốn trận, không có Raúl Jiménez, không có Julián Quiñones. Đây là kiểu phụ thuộc một điểm — khi những tiền đạo tham chiếu vắng mặt, đội bóng không còn cơ chế ghi bàn nào đã được kiểm chứng. Không có Jiménez, Mexico mất điểm neo trong vòng cấm. Không có Quiñones, họ mất người kéo giãn hàng thủ đối phương. Hai khoảng trống ấy không thể lấp bằng ý chí. Điều đáng nói là trong cái khô hạn ấy vẫn có hai mầm xanh. Gilberto Mora, cầu thủ trẻ cứu một trận hòa trước Colombia. Víctor Guzmán, người ghi bàn thắng đầu tiên ở cấp độ đội tuyển lớn. Hai cái tên ấy không xuất hiện trên tít báo. Chúng nằm ở phần dưới của bảng tin, nơi ít ai đọc. Bóng đá nằm ở khoảng lặng giữa hai lần bóng chạm đất, nơi trái tim người xem tự ghi bàn. Khoảng lặng của Mexico lúc này là khoảng trống giữa tuyến giữa và hàng thủ, nơi đối thủ bước vào mà không ai chặn. Nếu chỉ nhìn bốn trận, kết luận rằng Márquez thất bại là một kết luận lười. Bốn trận, hai trong số đó là giao hữu trong một kỳ FIFA Days, với đội hình sứt mẻ vì chấn thương, là mẫu quá nhỏ để phán xử một mô hình. Chính bài bình luận gốc cũng thừa nhận người ta chưa từng thấy một đội Márquez hoàn chỉnh. Nhưng nếu chỉ dừng ở đó, ta bỏ lỡ điểm mù thật sự. Điểm mù ấy không nằm ở hàng thủ. Nó nằm ở chỗ câu chuyện không thắng đã che mất một bất đối xứng kỳ vọng. Một kỳ World Cup mạnh nâng chuẩn kỳ vọng lên rất cao; khi chuẩn ấy đã cao, một khởi đầu chuyển giao bình thường tự động bị đọc thành suy thoái. Thất bại 0-3 trước Hoa Kỳ mang theo nhiều hơn ba điểm bị mất. Nó là một đối thủ khu vực, và trong ký ức người hâm mộ Mexico, thua đối thủ khu vực đau hơn thua bất kỳ ai. Cái đau ấy bị đóng gói vào một chữ: khủng hoảng. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, những cơn khủng hoảng kiểu này thường không sống lâu bằng vẻ ngoài của chúng. Đêm xuống sân cỏ không đèn, tôi nghe bóng lăn và gọi đó là một bài thơ — nhưng ban ngày, bài thơ ấy phải được viết lại bằng những bàn thắng. Điều tôi mang ra khỏi kỳ FIFA Days này không phải một bản án cho Márquez. Nó là một câu hỏi về việc Mexico muốn trở thành đội bóng nào. Một đội phòng ngự dựa trên kỷ luật tập thể đã cho họ bốn trận sạch lưới ở World Cup, nhưng kỷ luật ấy cần thời gian để cài lại vào một chu kỳ mới. Một đội tấn công phụ thuộc vào hai cái tên thì chưa phải là một đội, mà là một canh bạc. Người ta nói bóng đá là môn của tuổi trẻ, nhưng tôi xem để thấy mình từng chạy nhanh thế nào. Mexico của Márquez cũng đang ở đúng khoảnh khắc ấy: đủ trẻ để chạy, đủ non để ngã. Tám bàn thua trong bốn trận có thể là tiếng chuông, cũng có thể là tiếng vọng của một mùa hè dài. Sự khác biệt nằm ở việc ban huấn luyện có dám để Mora và Guzmán gánh trọng trách trước khi Jiménez và Quiñones trở lại hay không. Đó mới là câu hỏi thật, và nó chưa có đáp án.